انواع روغن گیربکس اتوماتیک

انواع روغن گیربکس اتوماتیک سوالی است که متناسب با ازدیاد تعداد خودروهای با دنده‌ی اتوماتیک، برای مالکین این نوع خودروها به‌وجود می‌آید.

روغن گیربکس چیست؟

اما قبلش بهتر است بدانیم که روغن گیربکس اساسا چیست و کاربرد و نقش آن برای خودرو چیست؟

روغن گیربکس (که به آن روغن جعبه‌دنده هم گفته می‌شود)، یکی از روغن‌های حیاتی در خودرو است که نقش اصلی آن روان‌کاری و خنک‌کردن قطعات داخل گیربکس است.

نقش‌های اصلی روغن گیربکس:

1. روان‌کاری چرخ‌دنده‌ها و قطعات متحرک:

   • گیربکس شامل چرخ‌دنده‌هایی است که با سرعت بالا و فشار زیاد به هم می‌خورند. روغن گیربکس باعث می‌شود این قطعات به راحتی روی هم بلغزند و ساییدگی یا خوردگی ایجاد نشود.

2. کاهش دما:

   • اصطکاک بین قطعات باعث تولید گرما می‌شود. روغن گیربکس گرما را جذب و پخش می‌کند تا از داغ شدن بیش از حد گیربکس جلوگیری شود.

3. محافظت در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی:

   • ترکیبات شیمیایی خاص موجود در روغن از فلزات داخل گیربکس در برابر رطوبت و مواد شیمیایی محافظت می‌کند.

4. انتقال نیرو (در گیربکس‌های اتوماتیک):

   • در گیربکس‌های اتوماتیک، روغن نقش انتقال نیرو هیدرولیکی را هم دارد و مستقیماً در فرآیند تعویض دنده‌ها نقش دارد.

انواع روغن گیربکس:

1. روغن گیربکس دستی (Manual Transmission Fluid – MTF):

   • مخصوص گیربکس‌های دستی.

   • چگال‌تر و با ویسکوزیته بالاتر از روغن اتوماتیک.

2. روغن گیربکس اتوماتیک (Automatic Transmission Fluid – ATF):

   • مخصوص گیربکس‌های اتوماتیک.

   • روان‌تر، با ترکیبات خاص برای انتقال نیرو و محافظت بیشتر.

تفاوت روغن گیربکس اتوماتیک و دستی:

 

ویژگی‌ها	روغن گیربکس اتوماتیک (ATF)	روغن گیربکس دستی (Manual)
نقش	روان‌کاری + انتقال نیرو هیدرولیکی + خنک‌کاری + کنترل کلاچ‌ها	فقط روان‌کاری و خنک‌کاری
ویسکوزیته (گرانروی)	رقیق‌تر، روان‌تر	غلیظ‌تر و چسبنده‌تر
تحمل دمای بالا	بسیار بالا (بخاطر اصطکاک زیاد در دنده‌زنی خودکار)	نسبتاً پایین‌تر
مواد افزودنی	ضدکف، ضداصطکاک خاص، مواد پاک‌کننده و ضد اکسید	ساده‌تر، تمرکز روی محافظت از چرخ‌دنده
نوع سیستم	مورد نیاز برای گیربکس‌های اتوماتیک، CVT و DCT	فقط برای گیربکس دستی سنتی
قابلیت جایگزینی	نمی‌شه به جای هم استفاده کرد	استفاده اشتباه باعث خرابی جدی می‌شه

چرا نمی‌توانیم از یکی برای دیگری استفاده کنیم؟

• ATF در گیربکس دستی: خیلی روان است و خاصیت اصطکاک لازم برای عملکرد درست چرخ‌دنده‌ها را ندارد.

• روغن دستی در گیربکس اتوماتیک: ویسکوزیته زیاد، بدون افزودنی‌های انتقال نیرو = خرابی سریع و افت کارایی.

مثال واقعی:

• یک پژو ۲۰۶ تیپ ۲ (گیربکس دستی) از روغن GL-4 یا GL-5 استفاده می‌کند.

• یک مزدا 3 اتومات نیاز به ATF Mazda M-V یا FZ دارد. استفاده از روغن گیربکس دستی در این ماشین باعث ضربه، داغی و خرابی گیربکس می‌شود.

همیشه نوع گیربکس را طبق دفترچه راهنمای خودرو روغن انتخاب کنید.

• استفاده از روغن اشتباه یعنی:
  ❌ مصرف سوخت بیشتر،
  ❌ تعویض دنده بد،
  ❌ خطر خرابی گیربکس (که هزینه خیلی بالایی دارد!)

 

بعد از تعریف روغن گیربکس و دو دسته‌بندی اصلی آن، حالا برویم سراغ انواع روغن گیربکس اتوماتیک. چون این نوع روغن گیربکس تنوع زیادی داشته و انتخاب درست آن برای عمر گیربکس بسیار مهم می‌باشد.

انواع اصلی روغن گیربکس اتوماتیک (ATF – Automatic Transmission Fluid):

1. ATF Type F

   • مخصوص گیربکس‌های قدیمی فورد (Ford) و برخی خودروهای دهه ۷۰.

   • اصطکاک بالاتری دارد.

   • الان دیگر خیلی استفاده نمی‌شود.

2. ATF Dexron / Mercon Series

   • Dexron: ساخته‌ی جنرال موتورز (GM)

   • Mercon: ساخته‌ی فورد

   • این دو نوع بیشترین کاربرد را در خودروهای آمریکایی و برخی آسیایی دارند.

   ✅ نسخه‌ها:

   • Dexron II, III (قدیمی‌تر – هنوز در بعضی ماشین‌ها استفاده می‌شود)

   • Dexron VI (جدیدتر – سازگار با نسخه‌های قبلی و با ویسکوزیته پایین‌تر)

   • Mercon V و Mercon LV (مدرن‌تر، مخصوص گیربکس‌های با دقت بالا)

3. ATF+ (ATF+3, ATF+4)

   • مخصوص خودروهای Chrysler، Jeep، Dodge

   • ATF+4 یک روغن تمام‌سنتتیک، مقاوم‌تر در دما و فشار بالا.

4. CVT Fluid (برای گیربکس‌های CVT)

   • مخصوص گیربکس‌های پیوسته متغیر (CVT) مثل بعضی مدل‌های نیسان، میتسوبیشی، تویوتا.

   • روغن CVT خاصیت اصطکاک متفاوتی دارد.
     ❗ استفاده از ATF معمولی به جای CVT می‌تواند آسیب بزند.

5. Dual Clutch Transmission Fluid (DCT یا DSG Fluid)

   • برای گیربکس‌های دوکلاچه مثل DSG در فولکس‌واگن و آئودی.

   • ترکیب خاصی برای کارکرد روان کلاچ‌های چندگانه در فشار بالا.

6. OEM-Specific Fluids (روغن مخصوص شرکت سازنده)

   بعضی خودروسازها روغن اختصاصی خودشون رو تولید یا توصیه می‌کنند:

   • Toyota WS (World Standard)

   • Honda DW-1

   • Nissan Matic S, J, D

   • Hyundai SP-IV

 

روغن گیربکس AL4

روغن گیربکس AL4 مخصوص گیربکس‌های اتوماتیک AL4 است که بیشتر در خودروهای پژو، سیتروئن و برخی مدل‌های رنو (مثل مگان و ال ۹۰ اتوماتیک) استفاده می‌شود. این گیربکس توسط شرکت PSA (پژو-سیتروئن) و با همکاری رنو طراحی شده است.

ویژگی‌های گیربکس AL4:

• چهار سرعته اتوماتیک است (4-speed automatic).

• بیشتر در خودروهای فرانسوی دهه ۸۰ تا اوایل ۹۰ شمسی به کار رفته.

• نسبت به گیربکس‌های جدیدتر، کمی حساس‌تر به نوع و کیفیت روغن است.

روغن مناسب برای گیربکس AL4:

روغن این گیربکس باید ویژگی خاصی داشته باشد که با سیستم الکترونیکی و هیدرولیکی آن سازگار باشد.

مشخصات فنی روغن مناسب:

• نوع روغن: ATF (Automatic Transmission Fluid)

• استاندارد مورد نیاز:

  • Esso LT 71141

  • یا معادل آن: Total Fluide LT71141

  • در برخی منابع به آن Dexron III اشاره می‌شود، اما فقط اگر با LT71141 سازگار باشد.

برندهای پیشنهادی:

• Total Fluide LT71141 (توصیه‌شده توسط PSA)

• Mobil ATF LT71141

• Ravenol ATF LT71141

• Liqui Moly ATF Top Tec 1100 (با دقت بررسی شود)

نکات مهم:

• حجم روغن گیربکس AL4: حدود 6 تا 7 لیتر به‌صورت کامل (در سرویس تخلیه کامل با دستگاه)

• در تعویض دستی معمولی (بدون دستگاه)، معمولاً حدود ۳ لیتر تخلیه می‌شود.

• تعویض منظم روغن (هر ۴۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر) باعث افزایش عمر گیربکس می‌شود.

• استفاده از روغن نامناسب ممکن است باعث:

  • ضربه در تعویض دنده

  • لغزش دنده‌ها

  • روشن شدن چراغ خطای گیربکس

  • و در نهایت آسیب جدی به گیربکس شود.

همیشه باید دقیقاً آن روغنی استفاده شود که در دفترچه راهنما ذکر شده است.

 

 

طبقه‌بندی روغن گیربکس از نظر ساختار:

• معدنی (Mineral): ارزان‌تر، مناسب خودروهای قدیمی.

• نیمه‌سنتتیک (Semi-Synthetic): بینابینی.

• تمام‌سنتتیک (Full Synthetic): مقاوم‌تر، بهتر برای ماشین‌های مدرن، دمای بالا و مصرف شهری.

 

روغن گیربکس‌های اتوماتیک رایج در ایران:

در بازار ایران، پرمصرف‌ترین روغن‌های گیربکس اتوماتیک معمولاً این‌ها هستند:

1. Dexron III و VI

• به شدت رایج، چون اکثر ماشین‌های قدیمی‌تر و برخی آسیایی‌ها از این نوع استفاده می‌کنند.

• برندهای معروف در ایران:

  • توتال (Total)

  • الف (Elf)

  • روانکاران (Ravankar)

  • بهران ATF III

  • ایرانول ATF III

2. ATF+4

• بیشتر برای خودروهای کرایسلر، دوج، جیپ که تو ایران تعدادشان کمتر است، ولی هنوز پیدا می‌شود.

• برندهای قابل اعتماد مثل Mopar، Pennzoil، و بعضی برندهای داخلی هم تولید می‌کنند.

3. CVT Fluid

• با زیاد شدن ماشین‌های نیسان، میتسوبیشی، تویوتا و رنو با گیربکس CVT، تقاضا برای روغن CVT بالا رفته است.

• برندهای معتبر: NS-2، NS-3 (برای نیسان)، و Toyota CVT TC یا FE.

• تو ایران بعضی برندها CVT fake می‌زنن، پس باید حتما برند معتبر باشد.

4. Toyota WS، Honda DW-1، Nissan Matic S/J

• خودروهای ژاپنی وارداتی یا مونتاژی که از روغن‌های اختصاصی استفاده می‌کنند.

• این روغن‌ها کمی گران‌تر و کمیاب‌ترند ولی برندهای خوبی مثل AISIN، Idemitsu، Ravenol و بعضی تولیدکننده‌های ایرانی هم هستند.

بهترین نوع روغن گیربکس‌های اتوماتیک برای استفاده در ایران چیست؟

اگر بخواهیم از نظر عملکرد، پایداری و سازگاری با شرایط ایران بگوییم، این نکات مهم هستند:

روغن تمام‌سنتتیک (Full Synthetic) همیشه بهتر است:

• مخصوصاً برای تهران، جنوب و شهرهای گرم.

• عمر بیشتر، مقاومت در دمای بالا و پایداری بهتر.

از برندهای معتبر استفاده کنید:

• خارجی: Total، Elf، Ravenol، Liqui Moly، Aisin، Idemitsu

• ایرانی خوب: ایرانول، بهران، نفت پارس، روانکاران.

روغن توصیه‌شده در دفترچه راهنمای خودرو مهم‌ترین معیار انتخاب می‌باشد.

• مثلاً: اگه دفترچه گفته است Toyota WS، اصلاً نباید Dexron بریزید چون به گیربکس آسیب می‌زند.

 

 

تفاوت بین روغن CVT و DCT:

ویژگی	روغن CVT (Continuously Variable Transmission)	روغن DCT / DSG (Dual-Clutch Transmission)
نوع گیربکس	گیربکس‌های پیوسته متغیر – بدون دنده واقعی، با پولی و تسمه یا زنجیر	گیربکس‌های دوکلاچه – با ساختار مکانیکی شبیه دستی، ولی اتومات
نقش روغن	انتقال نیرو + روان‌کاری + کنترل هیدرولیک	روان‌کاری چرخ‌دنده‌ها + خنک‌کاری کلاچ‌ها + انتقال جزئی نیرو
ویژگی روغن	اصطکاک کنترل‌شده و نرم (برای جلوگیری از لغزش تسمه)	تحمل فشار و دمای بالا (برای کلاچ‌ها و تعویض‌های سریع)
ویسکوزیته	رقیق و روان (برای عملکرد نرم تسمه و پولی)	کمی چسبنده‌تر (برای تحمل اصطکاک بین کلاچ‌ها)
تحمل حرارتی	متوسط – برای شرایط نرم‌تر و بدون ضربه	بسیار بالا – چون کلاچ‌ها دائماً درگیر و تحت فشارند
قابلیت تعویض‌پذیری	استفاده از DCT در CVT = لغزش، داغی، خرابی تسمه	استفاده از CVT در DCT = کاهش اصطکاک، سوختن کلاچ‌ها
مصرف سوخت	بهینه‌سازی‌شده برای کاهش مصرف سوخت	تمرکز بر عملکرد و شتاب بالا

 

مثال‌هایی از روغن‌های رایج:

روغن‌های CVT:

• Nissan NS-2 / NS-3

• Toyota CVT FE / TC

• Honda HCF-2

• Mitsubishi CVTF-J1

• برندهای خوب: Idemitsu, Aisin, Ravenol, Total CVT

روغن‌های DCT:

• VW G 052 182 / G 055 529 (برای DSG)

• Ford Dual Clutch

• BMW MTF-LT-5 (برای DCT BMW)

• برندهای معتبر: Liqui Moly DCT, Motul DCTF, Fuchs DCT

نتیجه‌گیری مهم:

• روغن CVT طراحی شده برای نرمی و جلوگیری از لغزش تسمه.

• روغن DCT طراحی شده برای مقاومت در برابر فشار و گرمای زیاد کلاچ‌های دوگانه.

• اشتباه ریختن این دو به‌جای هم مساوی است با:
  هزینه‌ی سنگین تعمیر گیربکس (۲۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان یا بیشتر!)